Trên một bản vẽ nước ngoài, phần cần dịch thường chỉ là ghi chú, yêu cầu kỹ thuật, khung tên và tên gọi trong bảng kê; ký hiệu, con số và hình vẽ là ngôn ngữ chung, không cần và không nên dịch. AI dịch những phần chữ đó nhanh và khá trôi, nhưng hay dịch đúng từ mà sai nghĩa kỹ thuật, nhất là các chữ viết tắt như TYP, REF, THRU và các cụm tiếng Nhật về vát cạnh, xử lý bề mặt.
Bài này dành cho xưởng nhận gia công cho khách Nhật, Hàn, châu Âu, Mỹ và kỹ thuật viên phải đọc bản vẽ tiếng nước ngoài mà không giỏi ngoại ngữ. Bạn sẽ có danh sách chữ viết tắt hay gặp, một số cụm tiếng Nhật thường thấy, quy trình dịch có kiểm, những lỗi AI hay mắc, và cách giữ bí mật bản vẽ của khách khi dùng AI.
Phần nào cần dịch, phần nào giữ nguyên
Ký hiệu dung sai hình học, ký hiệu nhám, ký hiệu hàn, ký hiệu ren và con số kích thước có ý nghĩa theo tiêu chuẩn quốc tế, giống nhau dù bản vẽ viết bằng tiếng gì. Dịch chúng sang lời không làm rõ thêm, còn tạo cơ hội sai. Bản dịch tốt giữ nguyên toàn bộ phần đó và chỉ dịch phần chữ: ghi chú chung, yêu cầu kỹ thuật, nội dung khung tên, tên gọi và ghi chú trong bảng kê, chú thích ở hình trích, nội dung bảng sửa đổi.
Ghi chú chung là phần quan trọng nhất và cũng dài nhất. Nó chứa những câu như trừ khi có chỉ định khác, mọi cạnh sắc phải làm cùn; dung sai chung theo tiêu chuẩn nào; nhiệt luyện tới độ cứng nào; xử lý bề mặt gì; không được có vết xước trên mặt nào. Một câu dịch sai ở đây áp cho toàn bộ chi tiết. Tên gọi trong bảng kê thì ảnh hưởng tới việc mua vật tư và lắp ráp.
Khung tên tiếng nước ngoài cũng có cấu trúc giống khung tên trong nước: tên chi tiết, số bản vẽ, vật liệu, tỷ lệ, góc chiếu, lần sửa đổi. Chỉ cần dịch một lần các nhãn ô khung tên của từng khách, lưu lại, những lần sau chỉ dịch nội dung thay đổi. Bản vẽ của khách Nhật theo JIS thường dùng góc chiếu thứ ba, cần nhìn ký hiệu góc chiếu trước khi đọc hình.
Chữ viết tắt tiếng Anh hay gặp trên bản vẽ
Các chữ viết tắt dưới đây gặp rất thường xuyên trên bản vẽ theo hệ Mỹ và bản vẽ tiếng Anh nói chung. Một số công ty dùng biến thể riêng, nên khi gặp chữ lạ hãy hỏi khách thay vì đoán.
| Viết tắt | Nghĩa | Chỗ dịch máy hay sai |
|---|---|---|
| THRU | Thông suốt, ví dụ lỗ khoan thông | Bỏ sót, làm lỗ không thông |
| TYP | Điển hình: áp dụng cho mọi vị trí tương tự trên bản vẽ | Dịch thành loại hoặc kiểu, mất ý áp cho nhiều chỗ |
| REF | Kích thước tham khảo, không dùng nghiệm thu | Dịch thành tham chiếu, người đọc tưởng là kích thước chính |
| EQ SP | Cách đều nhau | Dịch thành bằng nhau mà không rõ là khoảng cách |
| CBORE, CSK | Lỗ bậc, lỗ côn chìm | Dịch thành lỗ khoan thường |
| DP, DEEP | Chiều sâu | Đúng nhưng hay bị tách khỏi kích thước đi kèm |
| PCD, BC | Đường kính vòng tròn qua tâm các lỗ | Nhầm với đường kính chi tiết |
| MATL, HT | Vật liệu, nhiệt luyện | Ít sai |
| UNLESS OTHERWISE SPECIFIED | Trừ khi có chỉ định khác | Đúng, nhưng người đọc bỏ qua vai trò áp cho toàn bản vẽ |
| DO NOT SCALE | Không đo kích thước trên bản vẽ | Dịch thành không phóng to |
| NTS | Không theo tỷ lệ | Bỏ sót |
| BREAK SHARP EDGES | Làm cùn cạnh sắc | Dịch thành bẻ gãy cạnh |
Hãy đưa bảng này, cùng các chữ bạn gặp thêm, vào câu lệnh khi nhờ AI dịch. AI dịch đúng hơn hẳn khi có bảng thuật ngữ cố định thay vì tự chọn nghĩa.
Một số cụm tiếng Nhật thường gặp trên bản vẽ
Bản vẽ khách Nhật thường viết ghi chú bằng chữ Hán và chữ Kana. Các cụm dưới đây xuất hiện thường xuyên; nghĩa ghi theo cách hiểu phổ biến trong xưởng, trường hợp cụ thể vẫn nên xác nhận với khách.
- 材質: vật liệu. 数量: số lượng. 尺度: tỷ lệ. 図番: số bản vẽ. 品名: tên chi tiết.
- 表面処理: xử lý bề mặt, ví dụ mạ, nhuộm đen, anod. 熱処理: nhiệt luyện, thường kèm độ cứng yêu cầu.
- 一般公差 hoặc 普通公差: dung sai chung cho kích thước không ghi dung sai, thường dẫn tới một tiêu chuẩn JIS và cấp chính xác.
- 指示なき đặt đầu câu: những chỗ không có chỉ định riêng thì theo câu này, tương tự trừ khi có chỉ định khác.
- 面取り: vát cạnh. 糸面取り: vát rất nhỏ, chỉ để bỏ cạnh sắc. Hai cụm này hay bị dịch giống nhau, trong khi kích thước vát khác hẳn.
- バリなきこと: không được có ba via. キズなきこと: không được có vết xước, thường áp cho mặt chỉ định.
- 通し hoặc 貫通: thông suốt. 深さ: chiều sâu.
- 黒皮: lớp vảy đen của thép cán nóng; ghi chú để nguyên lớp này nghĩa là mặt đó không gia công.
- 改訂: sửa đổi, thường là tiêu đề của bảng sửa đổi.
Danh sách này giúp bạn nhận ra các cụm quan trọng ngay cả khi chưa dịch. Thấy chữ 熱処理 hay 表面処理 trên bản vẽ là biết chi tiết có thêm nguyên công ngoài, cần lên kế hoạch.
Quy trình dịch có kiểm, từ ảnh chụp tới bản dịch dùng được
Trình tự dưới đây giữ bản gốc làm căn cứ, coi bản dịch của AI là tài liệu hỗ trợ.
- Che hoặc cắt bỏ tên khách hàng, logo, số bản vẽ của khách và tên dự án trong ảnh nếu thoả thuận bảo mật không cho phép đưa lên dịch vụ bên ngoài. Kiểm tra với chủ xưởng xem khách có quy định gì về việc này.
- Chụp riêng từng vùng chữ: khung ghi chú chung, khung tên, bảng kê. Chụp thẳng, đủ sáng, chữ rõ nét.
- Gửi AI kèm bảng thuật ngữ của xưởng và câu lệnh: Hãy chép nguyên văn từng dòng chữ trong ảnh, rồi dịch sang tiếng Việt theo thuật ngữ cơ khí, dùng đúng bảng thuật ngữ đính kèm. Trình bày hai cột: nguyên văn và bản dịch. Giữ nguyên mọi con số, ký hiệu, tên tiêu chuẩn. Dòng nào không đọc rõ hoặc không chắc nghĩa kỹ thuật thì đánh dấu.
- So cột nguyên văn với ảnh, từng dòng. Nếu AI chép sai nguyên văn thì bản dịch chắc chắn sai. Đặc biệt kiểm các con số độ cứng, chiều dày lớp mạ, tên tiêu chuẩn.
- Đọc bản dịch với chi tiết trong đầu: câu dịch có hợp lý về kỹ thuật không. Câu nào nghe lạ, như bẻ gãy cạnh, là dấu hiệu dịch máy.
- Lưu bản dịch hai cột cùng hồ sơ đơn hàng, ghi rõ là bản dịch tham khảo, bản gốc là căn cứ. Câu nào còn nghi thì hỏi khách bằng chính ngôn ngữ của họ; AI có thể giúp soạn câu hỏi đó.
Những kiểu sai mà dịch máy hay mắc trên bản vẽ
Đúng từ, sai phạm vi áp dụng. TYP, 指示なき, unless otherwise specified đều nói về phạm vi áp dụng cho nhiều chỗ. Dịch đúng nghĩa từ nhưng mất ý phạm vi là sai nghiêm trọng nhất, vì nó âm thầm bỏ yêu cầu ở các vị trí khác.
Một từ, nhiều nghĩa kỹ thuật. Finish có thể là hoàn thiện bề mặt, độ nhám hay lớp phủ; flat có thể là mặt phẳng, mặt vát phẳng hay độ phẳng. AI chọn nghĩa phổ biến nhất, không phải nghĩa đúng ngữ cảnh. Câu nào có những từ này cần đọc kỹ.
Đổi định dạng số. Một số công cụ tự đổi dấu chấm thập phân thành dấu phẩy hoặc ngược lại, hoặc làm tròn. Bản dịch phải giữ nguyên con số như bản gốc.
Tự quy đổi đơn vị. AI có thể tự đổi inch sang milimét trong bản dịch mà không nói. Yêu cầu giữ nguyên đơn vị; nếu cần quy đổi, làm riêng và kiểm bằng máy tính.
Dịch tên vật liệu. Mác vật liệu là ký hiệu theo tiêu chuẩn, không phải từ cần dịch. AI có khi dịch thành tên chung chung như thép không gỉ, mất mác cụ thể. Mác tương đương theo tiêu chuẩn khác là việc tra bảng, không phải việc dịch.
Chép sai chữ Hán gần giống. Ảnh mờ làm AI đọc nhầm chữ Hán có nét gần giống, dẫn tới dịch sai hẳn nghĩa. Bước so nguyên văn với ảnh là để bắt lỗi này.
Bảo mật bản vẽ của khách khi dùng AI
Bản vẽ khách gửi gia công là tài sản trí tuệ của khách, thường có thoả thuận bảo mật đi kèm, có khi ghi ngay trên bản vẽ một dòng cấm sao chép hay tiết lộ. Đưa nguyên bản vẽ lên một dịch vụ AI bằng tài khoản cá nhân miễn phí có thể vi phạm thoả thuận đó, vì nội dung đi qua máy chủ bên thứ ba theo điều khoản mà xưởng không kiểm soát.
Cách làm an toàn hơn: chỉ đưa vùng chữ cần dịch, không đưa hình vẽ; cắt bỏ tên khách, logo, số bản vẽ; dùng tài khoản do xưởng quản lý với cài đặt không dùng dữ liệu để huấn luyện, nếu dịch vụ có tuỳ chọn đó, và kiểm điều khoản phiên bản hiện hành. Với khách có yêu cầu bảo mật cao, hỏi thẳng khách có cho phép dùng công cụ dịch không, hoặc đề nghị khách gửi kèm bản dịch.
Một lợi ích ít người để ý: bảng thuật ngữ của xưởng không chứa thông tin của khách nào, nên có thể dùng thoải mái trong câu lệnh. Càng nhiều thuật ngữ được chuẩn hoá trong bảng, bạn càng cần đưa ít nội dung của khách vào AI, vì phần lớn câu ghi chú lặp lại giữa các bản vẽ và có thể tra trực tiếp trong bảng.
Xây bảng thuật ngữ riêng cho xưởng
Mỗi khách hàng có thói quen viết ghi chú riêng, và các câu lặp lại gần như nguyên văn qua các bản vẽ. Sau vài chục bản vẽ của cùng một khách, bạn sẽ có đủ để lập một bảng hai hoặc ba cột: nguyên văn, nghĩa tiếng Việt đã được người có chuyên môn xác nhận, ghi chú cách làm ở xưởng. Bảng này giúp người mới đọc được bản vẽ mà không cần dịch lại từ đầu.
AI giúp tốt ở bước sắp xếp: bạn dán các câu đã dịch và đã kiểm, nhờ AI gom các câu giống nhau, sắp theo nhóm như vật liệu, nhiệt luyện, bề mặt, kiểm tra, đóng gói, và chỉ ra những câu có hai bản dịch khác nhau để bạn thống nhất. Bảng nên có người chịu trách nhiệm cập nhật, có ngày sửa, và được in ra để ở chỗ đọc bản vẽ.
Khi có bảng, câu lệnh dịch cho bản vẽ mới trở nên ngắn và ổn định: dịch theo bảng thuật ngữ đính kèm, câu nào không có trong bảng thì đánh dấu. Những câu được đánh dấu là chỗ cần người có chuyên môn xem, và sau khi xác nhận thì bổ sung vào bảng. Bảng thuật ngữ vì vậy lớn dần theo số đơn hàng, và là tài sản riêng của xưởng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dịch cả con số và ký hiệu trên bản vẽ sang tiếng Việt không?
Không. Con số, ký hiệu dung sai, nhám, hàn, ren là ngôn ngữ chung theo tiêu chuẩn. Dịch chúng sang lời không làm rõ thêm và dễ gây sai. Chỉ dịch phần chữ như ghi chú, khung tên, bảng kê.
AI dịch bản vẽ tiếng Nhật có đáng tin không?
Đủ để hiểu ý chung và nhận ra yêu cầu quan trọng, nhưng không đủ để làm căn cứ một mình. Lỗi hay gặp là đọc sai chữ Hán khi ảnh mờ và dịch đúng từ mà sai nghĩa kỹ thuật. Luôn so nguyên văn với ảnh và xác nhận câu quan trọng với khách.
TYP trên bản vẽ có nghĩa là gì?
TYP là viết tắt của typical, nghĩa là kích thước hoặc yêu cầu đó áp dụng cho mọi vị trí tương tự trên bản vẽ. Ví dụ R2 TYP nghĩa là mọi góc lượn tương tự đều R2, dù chỉ ghi một chỗ.
Đưa bản vẽ của khách vào AI có vi phạm bảo mật không?
Có thể, tuỳ thoả thuận với khách và điều khoản của dịch vụ AI. Cách an toàn là chỉ đưa vùng chữ cần dịch, cắt bỏ thông tin nhận diện, dùng tài khoản do xưởng quản lý và hỏi khách khi không chắc.
Bản vẽ ghi mác vật liệu Nhật thì tìm mác tương đương ở đâu?
Tra bảng tương đương mác vật liệu trong sổ tay vật liệu hoặc tài liệu của nhà cung cấp, và đối chiếu chứng chỉ vật liệu khi mua. Không nên lấy mác tương đương từ câu trả lời của AI làm căn cứ, vì AI hay nhầm ở bảng này.
Có cần biết tiếng Nhật để làm hàng cho khách Nhật không?
Không bắt buộc ở mức thợ, nếu xưởng có bảng thuật ngữ tốt và có người kiểm các bản dịch quan trọng. Biết đọc các cụm thường gặp trên bản vẽ giúp phát hiện yêu cầu quan trọng nhanh hơn và hỏi khách đúng chỗ.